nagłówek

ZAMOYSKI MARCIN (przed 1637-1689) IV ordynat, podskarbi wielki koronny

Andrzej Kedziora marzec 31, 2013

Ur. na Podolu. Był synem Zdzisława kasztelana czernichowskiego i Zofii z Lanckorońskich. Od wczesnej młodości poświęcił się karierze wojskowej. Brał udział w wojnie szwedzkiej (był w niewoli w Człuchowie, skąd szczęśliwie uciekł). Walczył z Kozakami na Ukrainie, uczestniczył w wyprawach przeciw Moskwie i Turcji.  Utrzymywał chorągiew husarską. Dowodził nawet przez pewien czas wojskami królewskimi (1665). Pisano o nim, iż był człowiekiem wielkiej odwagi i wielkiego serca, a przy męstwie tak wielkim rozum pański mającym. Knuto przeciw niemu intrygi. Popadł zresztą w niesławę, biorąc udział w rokoszu Lubomirskiego. Posądzała go wrogo nastawiona szlachta (klęczał i przysięgał, że nic nie mówił przeciw królowi - Pasek).
Z czasem związał się z Janem Sobieskim. Był ranny pod Mohylewem (1671) i Chocimiem (1673), m.in. ubito pod nim dwa konie, raniony od kuli w nogę i tureckiej szabli. Brał z nim udział w Odsieczy Wiedeńskiej z własną chorągwią pancerną (150 koni). Mimo choroby (dezynteria) jako jeden z pierwszych wdarł się do obozu tureckiego (zdobył chorągiew z czerwonego jedwabiu - ob. na Wawelu), w bitwie pod Parkanami dowodził (nadal chory) środkiem ataku polskiego. W ostatniej wyprawie w 1685 dowodził pułkiem królewskim. Za wierność i zasługi dla Rzeczypospolitej król Jan III uczynił go kolejno kasztelanem lwowskim (1677), wojewodą bracławskim (1678), następnie lubelskim (1682), wreszcie podskarbim wielkim koronnym (1685), czyli zarządzającym skarbem królewskim.
Sobieski dopomógł mu w odzyskaniu ordynacji, której był prawowitym, pierwszym z linii bocznej następcą. Na mocy sejmowej ustawy, 24 VI 1674 wjechał do Zamościa, obejmując władzę nad ordynacją (na pamiątkę odlano armatę z herbem Marcina i okolicznościowym napisem). W zadłużonej na 400 tys. zł, zniszczonej zatargami i rabunkami ordynacji wprowadził surowe, oszczędne rządy. Zaciągnął olbrzymią pożyczkę (700 tys. zł) i stopniowo wyprowadził majątek ordynacki z kryzysu. Uważany był za drugiego niejako fundatora ordynacji. Troszczył się o miasto. Przeprowadził modernizację obwarowań. Przebudował pałac. Zajął się sprawami podupadłej Akademii (stanął w jej obronie przeciw biskupowi, zabezpieczył należne jej sumy, interesował się organizacją studiów). Ufundował klasztor reformatów (zamierzał tuż przed śmiercią sprowadzić również dominikanów). Kolegiacie podarował srebrny krzyż procesjonalny i wspaniałą monstrancję. W Zamościu podejmował z honorami królewską parę.
Zmarł w Krzeszowie 17 VI, pochowany został po 23 dniach pod kaplicą Zamoyskich w Kolegiacie, wśród najwybitniejszych ordynatów. Miał dzieci: Mariannę Teresę, Tomasza Józefa, Jana Franciszka, Michała Zdzisława i Marcina Leopolda. Synowie jego byli dwoma kolejnymi ordynatami. Do czasu ich dojrzałości przez 15 lat rządy sprawowała energiczna wdowa Anna z Gnińskich (osobne hasło). Portret Marcina Zamoyskiego pochodzący z XVIII w. znajduje się w zamojskim muzeum.

Czytany 1148 razy Ostatnio zmieniany środa, 18 październik 2017 21:23

Kolejne artykuły

Liczby Zamościopedii

Hasła

 

Ilustracje

 

Rozwijana od dni

 

15945250

Wyświetleń