nagłówek

BRAUNA PLAN

Andrzej Kedziora listopad 20, 2012

Plan Brauna, też występujący jako widok Brauna to najstarsze wyobrażenie Zamościa, bardzo popularny, aksonometryczny widok miasta, właśc. plan perspektywiczny (od płn.) z ok. 1605, miedzioryt kolor. (55x41 cm), ryt. F. de Vit Amstelodami, z monumentalnego atlasu Georga Brauna, Simona Novellanussa i Franza Hoghenberga Civitates Orbis Terrarum - Miasta świata (łącznie 530 planów).
Umieszczony został w jego t. VI p.t. Theatrii praecipuarum totius mundi..., poz. 53  (Kolonia 1617). Nosi tytuł: ZAMOSCIVM. Nova Poloniae civitas, à magnifico eius regni Cancellario à fundamentis exstructa (w dolnym kartuszu) w tłum. Zamość. Nowe miasto Polski przez dostojnego tego Królestwa kanclerza od fundamentów zbudowane. Obok planu znalazł się zwięzły opis (67 wierszy).
Na włączenie do odpowiednio wcześniej przygotowywanego atlasu miast świata - Zamościa, który zaledwie powstawał, miała wpływ sława Zamoyskiego w Europie i na pewno jego talent autoreklamiarski, niż realny wtedy obraz miasta.
Widok Zamościa powstał znacznie wcześniej - wg T. Zarębskiej ukazujący miasto ok. 1605. Wg dr B. Sawy widok Brauna nie przedstawia realnego miasta, a jego wizję wg legendarnego, nigdy nie odnalezionego  Malowania Moranda z 1579.
Znany jest z większości publikacji o Zamościu (reprint WAiF z 1984), ogromnej wagi źródłowej - mimo zniekształceń i zakłóconych proporcji. W Zamościu miedzioryt ten znajduje się w zbiorach Muzeum Zamojskiego i Muzeum Diecezjalnego. Rozpowszechniony został, z drobnymi różnicami, w XVII i XVIII w. w innych wydaniach i  oddzielnych odbitkach. Zob. Brauna plan - naśladowcy


 * W VI t. z Zamościem, znalazły się w kolejności (poz. 43-53): Kraków, Kalwaria Zebrzydowska, Poznań i Krosno, Warszawa, Lublin, Lwów, Sandomierz i Biecz,  Łowicz, Przemyśl, Zamość (w osobnych tomach Gdańsk i Wilno). Wielkością plan Zamościa ustępuje tylko planowi krakowskiemu.
 * Wg dr B. Sawy wysłannicy Brauna z Kolonii zastali  miasto, w trakcie budowy, z całym naturalnym takiemu procesowi rozgardiaszem, zrębami murów i fundamentów wielu budowli, tymczasowymi jeszcze fortyfikacjami, drewnianymi domami, pustymi działkami w rynku, z czego wkrótce wykształcić się miało miasto idealne. Domniemani  wysłannicy zamiast więc rysunkami z natury mieli posłużyć przekazanym przez Zamoyskiego, znanym tylko z nazwy Malowaniem Moranda sprzed ćwierć wieku wg jej przeświadczenia graficzną i kolorową koncepcją projektową. Na dodatek mieli ją zabrać ze sobą i jak snuje dalej - zaginione malowanie może znajdować się gdzieś w zacisznym archiwum nad Renem.
 * W Bibliotece Czartoryskich jest plan z k. XVII w. ("Zamosci" wyk. F. de la Pointe) będący prawdopodobnie kopią szkicu terenowego (ok.1605), który posłużył do wykonania słynnego widoku.
 * Dzieło Brauna miało oprócz edycji łacińskiej - niemiecka i francuska (Theatre des principales villes de tout l'univers. Tome VI.  Cologne 1618).
 * W zbiorach Czartoryskich w Krakowie istnieje plan zatytułowany Zamosci. Wykonany został między 1666 i 1690 (prawdopodobnie przez Fr. de la Ponte). Jest zbieżny ze sztychem Brauna, nie będąc jego kopią jak twierdzono - lecz kopią nieznanego rysunku z ok. 1605 przygotowanego do sporządzenia "Brauna". Widoczne są na nim szczegóły na sztychu Brauna (prof. T. Zarębska).

Czytany 1687 razy Ostatnio zmieniany poniedziałek, 12 kwiecień 2021 11:40

Kolejne artykuły

Liczby Zamościopedii

Hasła

 

Ilustracje

 

Rozwijana od dni

 

19875558

Wyświetleń