nagłówek

OSSOLINEUM W ZAMOŚCIU

Andrzej Kedziora grudzień 20, 2012

Zakład Narodowy im. Ossolińskich, zasłużona dla polskiej kultury biblioteka i wydawnictwo, mieści się od 1946 we Wrocławiu, ale powstała we Lwowie. Jej twórca Józef Maksymilian Ossoliński zamierzał pierwotnie umieścić ją w Zamościu pod opieką ordynatów. Umowę fundacyjną podpisano 17 VIII 1803, a bezcenny księgozbiór (30 tys. woluminów) miano po śmierci właściciela przewieźć do Zamościa i włączyć do ordynacji. Koszt sprowadzenia biblioteki z Wiednia i urządzenia odpowiedniego lokalu przyjął na siebie ordynat Stanisław Kostka, a z funduszu Ossolińskiego (160 tys. złp) zakupić wieś pod Zamościem z dochodem na  utrzymanie biblioteki.  Niestety, w 1809 miasto znalazło się poza granicami Austrii i do utworzenia tutaj słynnej instytucji naukowej nie doszło.   
Pozostał dokument Urządzenie Biblioteki Publicznej w Zamościu, m.in. pensje bibliotekarza 3 tys. złp., kustosza 1,5 tys., na kupowanie książek 1 tys., na druk periodyku 1 tys. Miała być czynna  we wtorki i czwartki 8-12 i 3-5 ppoł., w zimie tylko z rana. Tylko ordynat mógł brać książki do domu.


 * W umowie - Józef Maksymilian hrabia Ossoliński, chcąc Bibliotekę staraniem i kosztem swoim zebraną po śmierci swojej publicznemu używaniu z pewnym majątku swego funduszem poświęcić i ubezpieczając już to przez pamięć na dworze związki imienia swego z Założycielem Ordynacji Zamojskiej (...) Janem Zamoyskim, już przez szacunek dla dzisiejszego J.W.  Ordynata i położoną w nim ufność, umyślił przeznaczoną Bibliotekę z jej funduszem  do Ordynacji Zamojskiej przyłączyć i wcielić, a to w sposób: wszystkie książki, manuskrypta, kolekcje medalów i inne, które w czasie śmierci J.W. (...) Ossolińskiego składać będą jego Bibliotekę zaraz od dnia zaszłej śmierci, Ordynacji Zamojskiej prawem własności należeć i dostać się mają. Podkreślono: gdyby Ordynacja Zamojska, czego przewidzieć się nie można, ustała - biblioteka wraz z funduszem miała przejść na publiczną własność kraju i narodu.
 * Obwieszczenie C.K. Galicyjskiego krajowego Gubernium. Jmć Pan Hrabia Ossoliński tajny Konsyliarz i Prefekt C.K. nadwornej Biblioteki, z literatury z chlubą swą zacny, kosztowny swój zbiór xiąg i rękopismów Ordynacyi Zamoyskiey z wyraźnem tem przeznaczeniem przekazał, aby ta biblioteka po śmierci jego w Zamościu dla powszechnego publicznego użytku była umieszczoną, oraz sumę roczną 2000 zł. ryń. na utrzymanie i pomnożenie tej biblioteki zabezpieczył, i rozporządził, ażeby po wygaśnięciu Ordynackiej linii, publiczną własnością kraju i narodu stała się, i od rządu pod bezpośrednią opiekę wzięta była. Jmć Pan Ordynat Hrabia Zamoyski, C.K. Szambelan i tajny konsyliarz obowiązał się bibliotekę tę własnym kosztem do Zamościa kazać sprowadzić i tamże przyzwoity budynek do iej złożenia wystawić, protekcyją tejże imieniem swoim i następców swych przyjąć, a sumę 2000 zł. ryń. co rok na też bibliotekę i w ten czas łożyć, gdyby realna hypoteka tey summy w dochodach swoich upadła. ("Czas" 1809 nr 51)

 * Pomysł cieszył się uznaniem cesarza, obiecującym, że trudności prowadzenia rzeczy nie uczyni (1804), a jeszcze 27 II 1809 odręcznym pismem wyrażał najwyższe uznanie za plan Polskiej Biblioteki Publicznej w Zamościu. - J.C.K. Mość akt ten najłaskawiej potwierdzić, obydwu Panom Hrabiom szczególniejsze swoje ukontentowanie oświadczył, a do Hrabiego Ossolińskiego następny bilet napisać raczył:
Kochany Hrabio Ossoliński! Potwierdziłem z prawdziwym ukontentowaniem  podany mi od instancji moich nadwornych akt ugody, którego przedmiotem jest założenie narodowej biblioteki dla Galicji, za tak chlubne przedsięwzięcie WPana, szlachetny sposób myślenia jego okazujące i zasługujące na wdzięczność ojczyzny, za dobroczynne usiłowania WPana o rozszerzenie ducha kultury, oświadczam WPanu niniejszym szczególniejsze ukontentowanie moje, chcąc przez to wyraźnie dać poznać, jak wysoce cenię podobne czynności".
("Czas" 1809 nr 51)

Czytany 966 razy Ostatnio zmieniany piątek, 27 grudzień 2019 08:24

Kolejne artykuły

Liczby Zamościopedii

Hasła

 

Ilustracje

 

Rozwijana od dni

 

21208645

Wyświetleń